Selecteer een pagina

Hoe kunnen we het stigma op lichaamshaar bij vrouwen doorbreken?

Je zou denken dat we anno 2020 vrij ruimdenkend zijn. Het tegendeel blijkt waar. De maatschappij bestempelt lichaamshaar bij vrouwen als iets wat ‘niet hoort’ en zelfs in commercials waarin scheermesjes worden gedemonstreerd is het lichaamshaar al verwijderd. Een vrouw die bewust haar lichaamshaar laat staan? Het resulteert vaak in nare commentaren en velen bestempelen het als walgelijk. Hoe kan het toch dat we lichaamshaar bij vrouwen nog steeds als smerig zien? 

Afkeer van lichaamshaar 
“Er ligt een enorme druk op vrouwen om hun lichaamshaar te verwijderen”, vertelt Breanne Fahs, hoogleraar vrouwen- en genderstudies aan de Arizona State University. En Fahs weet waar ze het over heeft. Ze deed verscheidene onderzoeken naar lichaamshaar bij vrouwen, waaronder Perilous Patches and Pitstaches: Imagined Versus Lived Experiences of Women’s Body Hair Growth. In deze studie onderzocht ze de afkeer die vrouwen voelen met betrekking tot lichaamshaar, zowel het haar van henzelf als dat van andere vrouwen.

Heersende gendernormen 
Teleurstellend genoeg leven we in een maatschappij waarin vrouwen waarde wordt toegekend op basis van hun uiterlijk. Met name als ze voldoen aan de heersende gendernormen krijgen ze meer goedkeuring. Volgens Fahs speelt dat een rol in de negatieve associatie met lichaamshaar bij vrouwen. “Groeiend lichaamshaar wordt in sommige gevallen gezien als een schending van gendernormen en dit kan bedreigend zijn en wordt daarom als ‘smerig’ en ‘vies’ bestempeld.”

De meeste vrouwen scheren hun oksels, benen en schaamstreek. Zo ook de 27-jarige Liselotte, omdat ze het zelf mooier vindt. Of ze panisch elke douchebeurt alles wegscheert? Nee, dat doet ze niet. “In de winter had ik mijn benen een tijdje niet geschoren. Ik had er gewoon geen zin in”, vertelt ze. “Mijn vriend merkte in bed een keer op dat mijn benen ‘wel een scheermes konden gebruiken’. Ik dacht dat hij lichaamshaar geen probleem zou vinden, maar hij liet doorschemeren dat hij het smerig vond. Toen ik vroeg waarom, kon hij dat niet onderbouwen. ‘Dat is het gewoon’, zo was hij van mening. Ik vond dat op mijn beurt gek. Ik douche me elke dag en trek elke dag schone kleren aan. Hoe kon hij mijn behaarde benen vies vinden, terwijl zijn benen zelfs donker zijn van de beharing?”

Alleen bij vrouwen 
Men neemt termen als smerig en onverzorgd al snel in de mond als een vrouw haar benen, oksels en schaamstreek niet scheert. Gek eigenlijk, want zo kijken we niet tegen het lichaamshaar van mannen aan, terwijl zij vaak veel behaarder zijn. Fahs heeft wel een idee hoe dit komt. “Haar wordt geassocieerd met macht en omdat vrouwen sociaal gezien minder macht is toegeschreven, wordt hun haar vaak gezien als bedreiging voor de patriarchale maatschappij (een maatschappij waarin mannen een dominantere rol hebben, red).”

Of je je lichaamshaar wel of niet wilt scheren, zien we als een persoonlijke keus. Toch vinden we er veel van als een vrouw besluit haar lichaamshaar niet te scheren. “De druk daarop is sterk aanwezig”,  vertelt Fahs. “Ik heb nog maar weinig bewijs gezien waaruit blijkt dat lichaamshaar bij vrouwen vandaag de dag wordt geaccepteerd. De scheernorm domineert en veel vrouwen geven aan dat ze het idee hebben dat ze móeten scheren. Wanneer ze zich niet scheren, ervaren ze een negatief oordeel over hun lichaam. Vrouwen voelen zichzelf smerig en vies en anders noemen anderen hen wel smerig en vies.”

Verschillende normen
We streven naar een maatschappij waarin mannen en vrouwen gelijk zijn. Echter, het houdt bij het wel of niet scheren van je lichaam niet op. De manier waarop lichamen worden gepresenteerd in ons sociale systeem moet onder de loep, vindt Fahs. “Je lichaamshaar als vrouw scheren is slechts één van de verschillende normen die we strikt naleven, door schaamte en sociale druk. Om die denkwijze te doorbreken moeten we ons afzetten tegen de maatschappij zoals die nu is.”

Je afzetten tegen de maatschappij: het is een gevalletje ‘makkelijk gezegd, dan gedaan’. Het zit er inmiddels behoorlijk in geramd dat ongeschoren oksels en behaarde benen bij vrouwen niet zo horen. Bekritiseren anderen ons niet? Dan doen we dat zelf wel. “Tijdens mijn armworkout in de sportschool ontdekte ik dat mijn okselhaar wel erg lang was. Ik had me al een tijdje niet geschoren en voelde me ontzettend opgelaten”, vertelt de 25-jarige Marieke. “Ik wilde de oefening die ik op dat moment deed afmaken, maar elke keer wanneer ik mijn armen omhoog deed, had ik het gevoel dat iedereen naar mijn oksels staarde. Een gevoel van schaamte overviel me en ik besloot om mijn benen te gaan trainen. Met mijn armen strak naar beneden, hoefde ik niemand op te zadelen met mijn okselhaar.”

Waar komt het taboe vandaan?
Hoe kan het eigenlijk dat er in eerste instantie een taboe kwam op je lichaamshaar bij vrouwen? Fahs vindt dat maar lastig om te beantwoorden. Ze vermoedt dat het te maken heeft met commerciële fotografie. Voor de intrede daarvan scheerden vrouwen maar zelden hun lichaamshaar, zo weet de hoogleraar. “Modetijdschriften startten de norm dat vrouwen haarloos moesten zijn en brachten in beeld dat haarloosheid ‘begeerlijk’ was. Dit had een enorm effect op het gedrag van vrouwen naar hun lichaamshaar toe.”

Fahs vermoedt dat het stigma op lichaamshaar bij vrouwen niet snel doorbroken wordt. Het is mogelijk, maar het vraagt om veel toewijding om ervoor te zorgen dat haar los wordt gezien van heersende genderrollen. Fahs adviseert vrouwen die hier graag een steentje aan bij willen dragen om zich af te zetten tegen de ‘normen’ die gelden voor ons lichaam. Niet scheren dus. “Moedig ook anderen aan om dit te doen. Maak zo meer ruimte voor iedereen om zich uit te drukken. Gebruik lichaamshaar als manier om samen te rebelleren.” Op die manier moet het volgens de hoogleraar lukken om het taboe op lichaamshaar langzaamaan te doorbreken. 

Bron: Forare | Beeld: Billie on Unsplash

%d bloggers liken dit: